Archiwa kategorii: W Naturze 2000

Zielone inwestycje a ekoturystyka na terenach obszarów Natura 2000

Wielu z potencjalnych inwestorów postrzega zwiększenie obszarów Natura 2000 jako przeszkodę nie do pokonania pod względem realizacji planów inwestycyjnych. W chwili obecnej w Polsce tereny Natura 2000 obejmują ok. 21% powierzchni lądowej kraju.

Zadaniem programu Natura 2000 jest przede wszystkim chronić tereny najcenniejsze przyrodniczo, które monitoruje Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska. Lokalna społeczność zamieszkała na terenach objętych programem Natura 2000 może wykorzystać i stworzyć dodatkowe źródło dochodu o charakterze agroturystycznym, a zwłaszcza ekoturystycznym. Bazowanie na lokalnym potencjale, łączenie działalności turystycznej z rolnictwem ekologicznym oraz ochroną środowiska przynosi wymierne korzyści.

Realizacja inwestycji budowlanej na terenie Natura 2000 nie jest niemożliwa. Konserwator przyrody może wymagać przygotowania oceny oddziaływania inwestycji na środowisko i uzyskanie tzw. decyzji środowiskowej, w której organ upoważniony do jej wydania (wójt, burmistrz, prezydent miasta) potwierdzi jako legalne realizowanie inwestycji w danej lokalizacji oraz czy dana inwestycja nie pogorszy stanu przyrody w strefie chronionej. Zielona inwestycja budowlana z pewnością nie będzie budzić wątpliwości. Ponadto budowa domu jednorodzinnego lub gospodarstwa agro- lub ekoturystycznego ma wysokie szanse na pozytywną ocenę.

– Natura 2000 nie zagraża inwestowaniu, można wręcz powiedzieć, że stwarza wiele alternatywnych możliwości – mówi Anna Macina specjalista ds. marketingu firmy ARCHETON Sp. o.o. – Bioróżnorodność terenu inwestycyjnego to już nie wada, a w wielu przypadkach zaleta, która również pozwala na zastosowanie nowoczesnych technologii w budownictwie, jak choćby technologia szkieletu prefabrykowanego, lekka konstrukcyjnie i energooszczędna. Poza tym jako jedyne biuro projektowe stworzyliśmy Kolekcję Natura, dedykowaną szczególnym warunkom inwestycyjnym, co może ułatwić spełnienie warunków stawianych budynkom jednorodzinnym w obszarach objętych ochroną. Specjalnym elementem tej kolekcji są domy w technologii bala drewnianego.

Rejony cenne przyrodniczo to nasze eko-dziedzictwo, które przyciąga coraz większą rzeszę turystów do ostoi, dolin, fortów i łęgów. Przykładów jest wiele, jednak na szczególną uwagę zasługuje Europejska Wieś Bociania w Pentowie, która stanowi część Podlaskiego Szlaku Bocianiego, będąca przykładem markowego produktu ekoturystycznego. Wieś w ciągu roku odwiedza 8-10 tysięcy osób. Natura 2000 to szansa na ożywienie terenów, na których nie istnieje żadna infrastruktura turystyczna lub znajduje się ona niskim poziomie.

Budownictwo ekologiczne i energooszczędne, przyjazne dla środowiska nawiązujące do stylizacji regionalnych doskonale komponuje się z naturalnym krajobrazem przyrodniczym. Dla władz samorządowych jest to również szansa dla promocji miejsca czy też regionu. Coraz bardziej popularne jest stosowanie przez administrację lokalną marketingu terytorialnego, promowanie całych regionów, miejscowości, lokalnych produktów, usług, wydarzeń. Jednak zawsze w przypadku terenów Natura 2000 interes środowiska naturalnego jest nadrzędny. Ruch turystyczny na takim obszarze nie może w żaden sposób zagrażać ptactwu i jego naturalnym siedliskom. Przykładem aktywnego wypoczynku w gospodarstwie agro- lub ekoturystycznym znajdującym się w rejonie objętym ochroną mogą być całodniowe wędrówki, obserwowanie ptaków, łowienie ryb, zbieranie leśnych owoców, grzybobranie, pływanie łódką, jazda konna, udział w codziennej pracy gospodarstwa itp. Możliwe są też warsztaty ekologiczne dla dzieci i młodzieży szkolnej. Lekcja na łonie przyrody jest zawsze atrakcyjniejsza od tej w szkolnej ławie, co tym samym podnosi walory edukacyjne obszaru objętego ochroną.

 

Niebezpieczeństwo dla Natury 2000 – Sejm i Senat niszczą przepisy ustawy o ochronie przyrody

W ramach procedowania w Sejmie i w Senacie rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy Prawo ochrony środowiska oraz niektórych innych ustaw (druk sejmowy 2162), mającego na celu [zgodnie z zapisami uzasadnienia do ustawy] implementację postanowienia dyrektywy 2010/75/UE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 24 listopada 2010 r. w sprawie emisji przemysłowych (zintegrowane zapobieganie zanieczyszczeniom i ich kontrola) (Dz. Urz. UE L 334 z 17.12.2010, str. 17), zmieniana jest też ustawa o ochronie przyrody i to miejscami w zakresie, który nie ma nic wspólnego z głównym celem zmian w POŚ.

 

Niekorzystne – osłabiające moc ustawy o ochronie przyrody – są 2 zmiany:

(1) zmiana ust. 1 z art. 37 – wprowadzona projektem rządowym, a przyjęta przez Sejm 10 VI 2014 r. – polegająca na wprowadzeniu uznaniowości co do obowiązku regionalnego dyrektora ochrony środowiska (a na obszarach morskich – dyrektora właściwego urzędu morskiego) wydawania decyzji nakazującej wstrzymanie działań i przywrócenie stanu poprzedniego w przypadku, gdy działania mogące znacząco negatywnie oddziaływać na cele ochrony obszaru Natura 2000 lub obszaru znajdującego się na liście, o której mowa w art. 27 ust. 3 pkt 1, zostały podjęte bez uzyskania zezwolenia, o którym mowa w art. 34, lub uzgodnienia lub decyzji, o których mowa w art. 35a.

Zamiast dotychczasowego bezwzględnego nakazu wydawania takich decyzji w celu likwidowania samowoli obecnie – poprzez wprowadzenie zapisu “w razie potrzeby” – decyzje te będą wydawane „po uważaniu”.

(2) zmiana w ust. 2 z art. 37 – wprowadzona poprzez niespodziewaną poprawkę, którą Senat przegłosował 3 VII br. – polegająca na wprowadzeniu „zielonego światła” dla inwestycji celu publicznego mimo, że działania na obszarze Natura 2000 z nimi związane zostały podjęte sprzecznie z ustaleniami planu zadań ochronnych lub planu ochrony.

Zamiast dotychczasowego bezwzględnego nakazu wydawania w takich przypadkach przez regionalnego dyrektora ochrony środowiska (a na obszarach morskich – dyrektora właściwego urzędu morskiego) decyzji nakazującej wstrzymanie działań i przywrócenie stanu poprzedniego, obecnie dla „inwestycji celu publicznego” ten nakaz nie będzie obowiązywał. Jest to niezgodne z zapisami Dyrektywy siedliskowej. Gdyby ta możliwość odstąpienia od wydania decyzji dotyczyła „działań wynikających z koniecznych wymogów nadrzędnego interesu publicznego w przypadku braku rozwiązań alternatywnych” zmiana nie byłaby aż tak bulwersująca, wymagałaby jednak wprowadzenia uzupełnienia – nakazu realizacji działań kompensacyjnych. A tak, wprowadzono do ustawy bardzo nieprecyzyjny i niebezpieczny zapis.

Dziwi bardzo, że obecny na posiedzeniu komisji senackich gdy głosowano tą poprawkę przedstawiciel Ministerstwa Środowiska nie zgłosił do niej zastrzeżeń.

 

Tym sposobem, a więc tylnym drzwiami i bez rozgłosu, dokonuje się zmian o fundamentalnym znaczeniu dla ochrony walorów przyrodniczych obszarów Natura 2000 i realizacji celów ochrony w ramach sieci Natura 2000.

Ustawa po poprawkach Senatu będzie jeszcze głosowana przez Sejm, najprawdopodobniej na posiedzeniu 9-11 lipca br. Te niekorzystne dla przyrody zapisy powinny zostać odrzucone.

(BW)

Najwyższa Izba Kontroli w Parkach Krajobrazowych

Parki krajobrazowe w liczbie 121 zajmują powierzchnię około 8% kraju i powinny stanowić ważny element ochrony przyrody i krajobrazu w Polsce. Pełnią funkcję ośrodków edukacyjnych. Parki tworzone są od połowy lat 70-tych. W latach 2008-2009 wprowadzono nowy, budzący kontrowersje system funkcjonowania służb ochrony krajobrazu. Realizacja zadań w parkach krajobrazowych była przedmiotem kontroli przeprowadzonej przez NIK na przełomie 2011 i 2012 roku. Skontrolowano 18 parków lub zespołów parków krajobrazowych i odpowiedzialne za ich funkcjonowanie instytucje.1

Na co zwraca uwagę NIK wielokrotnie, to na niespójność regulacji prawnych w samej ustawie o ochronie przyrody jak i przepisach regulujących powstanie i funkcjonowanie parków na poziomie regionalnym. Jednym z wniosków jest konieczność wprowadzenia zmian w ustawie o ochronie przyrody, gdyż obecne przepisy nie gwarantują właściwej organizacji działalności parków krajobrazowych.

W informacji o wynikach kontroli NIK podkreśla, że w parkach realizuje się działania związane z ochroną przyrody, tworzeniem infrastruktury potrzebnej do wykonywania zadań edukacyjnych, publikuje się wydawnictwa dydaktyczne. Trudno, po przeczytaniu wyników kontroli, odnieść wrażenie, że wykonywanie zadań ochrony przyrody i krajobrazu jest powszechne i przebiega zgodnie z oczekiwaniami społecznymi.

Zastrzeżenia NIK odnoszą się do niskiego zaawansowania prac nad projektami planów ochrony parku, a jak sam wskazuje, zgodnie z przepisami wszystkie parki krajobrazowe powinny mieć ukończone plany do 15 listopada 2013 r. Przy tej okazji znów powracamy do braku klarownych regulacji odnoszących się do planów ochrony parków i planów zadań ochronnych dla obszarów Natura 2000. Dodatkową komplikacją jest w ocenie NIK brak jasnych postanowień wobec parków, które miały wykonane plany przed reformą, ale nie uwzględniły w nich, co jest jakoś wytłumaczalne, problematyki obszarów Natura 2000.

Wiele czyni się, by parki nie zaistniały w świadomości społecznej. O ile można uznać, że drobiazgiem jest niedostateczne oznakowanie granic parków, to jako wysoce karygodnym jest dążenie do minimalizowania zakazów obowiązujących w parkach, ograniczania możliwości skutecznego egzekwowania zakazów przy podejmowaniu decyzji o inwestycjach lokalizowanych na ich terenie lub otoczeniu.

Wiele niedociągnięć można wytłumaczyć słabą współpracą pomiędzy regionalnymi instytucjami odpowiedzialnymi za ochronne przyrody i krajobrazu a samymi parkami krajobrazowymi, ale istotne są tego stanu przyczyny. Przecież rzecz nie tylko w braku regulacji prawnych.

W okresie kontroli, w 14 parkach z 18 kontrolowanych podjęto działania zmierzające do złagodzenia zakazów dotychczas obowiązujących. Kontrola wykazała przypadki pozostawienia parków bez nadzoru pracowników zajmujących się realizacją zadań – jednym słowem, niektóre władze odpowiedzialne za regionalną ochronę przyrody pozostawiły parki na pastwę losu. Kontrola ustaliła przypadki, w których REGIONALNE DYREKCJE OCHRONY ŚRODOWISKA i gminy nie były zobowiązywane do informowania dyrektorów parków krajobrazowych o toczących się postępowaniach administracyjnych w sprawie inwestycji lokalizowanej na terenie parku.

Najwyższa Izba Kontroli, w swym raporcie, przytacza fragment pisma Porozumienia Parków Krajobrazowych Polski do marszałków województw, wskazującego na konieczność szybkiego uregulowania dotychczasowej polityki przestrzennej na obszarach gmin, w którym stwierdza się m.in. „z dotychczasowej praktyki w parkach krajobrazowych wynika, że to nie samorządy a pojedynczy inwestorzy kreują politykę zagospodarowania przestrzeni, ponieważ w większości przypadków urzędnicy w urzędach gmin wydają decyzje o warunkach zabudowy tam, gdzie chce inwestor tłumacząc, że nie przeciwwskazań, bo nie ma aktualnego planu zagospodarowania przestrzennego gminy”.

Wszyscy wiedzą, że jest tak, jak pisze Porozumienie i uważają, że jest korzystniej przymknąć oko na bałagan w zagospodarowaniu przestrzennym w imię przekonania, że tak jest lepiej, bo to nie blokuje rozwoju. Jakby właśnie błędy w gospodarce przestrzennej nie ograniczały rozwoju najdotkliwiej!

NIK wskazuje, ze w żadnym z kontrolowanych parków służby parku nie podejmowały działań związanych z ochroną obszarów Natura 2000. Wytłumaczeniem tej sytuacji są regulacje prawne pozbawiające parki możliwości działań na rzecz obszarów Natura 2000. Jest to o tyle dziwne, że sporo parków jest objęte ochroną Natura 2000, a zatem wykonywanie przez nie zadań z zakresu ochrony przyrody wydaje się być w jakimś sensie formalnie zminimalizowane. Czy to jest właściwe rozwiązanie? Reforma z roku 2008 spowodowała, że w części parków znacznie uszczuplono kadry, co dodatkowo przyczyniło się do ograniczenia możliwości wykonywania zadań statutowych.

Słabość parków krajobrazowych potęguje również brak uporządkowania regulaminów wewnętrznych, na co NIK wskazuje w szeregu kontrolowanych obiektach. Nieumiejętność korzystania z rad parków jako ciała opinio-doradczego dla dyrektora jest też dowodem na to, jak słabo funkcjonuje park krajobrazowy jako instytucja mogąca przynieść korzyści ekonomiczne, społeczne i ekologiczne regionowi. Słusznie stwierdza NIK, że takie podejście ogranicza udział czynników społecznych w podejmowaniu decyzji. Rady rzeczywiście są problemem nie tylko w parkach krajobrazowych, ale wraz z rozwojem demokracji i podniesieniem świadomości ekologicznej rola ich powinna być wzrastająca. Jeśli jest przeciwnie, to być może dwa poprzednie założenia są błędne.

W zakresie edukacji parki krajobrazowe prowadzą działalność aktywnie (na miarę swych możliwości kadrowych). Działalność ta nie budzi zastrzeżeń NIK. Jeżeli jednak skonfrontować wyniki tej działalności z efektami, np. dostępnością informacji o parkach w gospodarstwach agroturystycznych, w biurach turystycznych, może się okazać, że nadal jest wiele do zrobienia, by świadomość wagi parku w regionie była większa. Oczywiście nie zależy to jedynie od aktywności samego parku, ale również stosunku władz wojewódzkich, lokalnych do parku i jego walorów.

 

Parki są finansowane przez budżet państwa poprzez wojewodów. Kontrolowane przez NIK parki starały się o pozyskanie środków z innych źródeł np. WFOŚiGW.

Przytaczając wybrane informacje z wyników kontroli NIK, Instytut pragnie zwrócić uwagę na malejąca role parków krajobrazowych, jednej z głównych form ochrony przyrody, krajobrazu, wartości przyrodniczych, kulturowych ziemi polskiej. Brak szacunku dla krajobrazu i jego ochrony nie da się łatwo wytłumaczyć zaborami, wojną, komunizmem. Jest to ułomność kulturowa, źle świadcząca o nas jako społeczeństwie. Nie odczuwamy związku, jaki istnieje między naszym rozwojem a naszym otoczeniem. Wzrastamy jakby „bez otoczenia”, nie wykształcając w sobie wrażliwości na jego piękno, historie, a czasem i brzydotę. Jakże czasem niewiarygodnie brzmią argumenty o trosce wobec krajobrazu przeciwników wiatraków, gdy całymi latami nie potrafiono wzmocnić ochrony jego piękna i wartości historycznych.

Nie podąża za potrzeba ochrony wartości krajobrazu administracja. Ta rządowa i samorządowa. NIK wykazuje to dokładnie na małej liczbie kontrolowanych obiektów. Reforma w wykonywaniu ochrony przyrody, przeprowadzona w latach 2008 i 2009, bez wątpienia potrzebna, dowodzi, że nie potrafimy uporządkować relacji pomiędzy centrum i regionem i poziomem lokalnym – w zakresie ochrony krajobrazu, ale z pewnością krajobraz jest tylko jednym z przykładów.

Dają się słyszeć glosy, że będzie dalszy ciąg wprowadzanych zmian w zarządzaniu ochroną przyrody. Być może kontrola NIK była jednym z działań przygotowawczych. Czy zmiany te uwzględnią wyniki kontroli? W stosunku do wielu z nich – najwyższy czas.

 

Krzysztof Kamieniecki

 

——————————

1 Na podstawie Informacji o wynikach kontroli „Realizacja ustawowych zadań w parkach krajobrazowych” NIK. Warszawa. Sierpień 2012

Obchody dwudziestolecia ochrony przyrody w UE

Dziś przypada 20. rocznica wprowadzenia dwóch kluczowych instrumentów ochrony i zrównoważonego wykorzystania zasobów naturalnych w UE: dyrektywy w sprawie siedlisk przyrodniczych oraz LIFE – programu finansowego na rzecz środowiska. Dwadzieścia lat temu państwa członkowskie UE jednomyślnie przyjęły dyrektywę siedliskową, której celem jest ochrona najbardziej zagrożonych gatunków i siedlisk w całej Europie. Była to odpowiedź na obawy dotyczące szybko pogarszającego się stanu dzikiej flory i fauny oraz utraty siedlisk przyrodniczych w związku ze zmianami sposobu użytkowania gruntów, zanieczyszczeniem i niekontrolowanym rozwojem miast. Aby zapewnić gatunkom i siedliskom możliwość regeneracji, dyrektywa ustanowiła Naturę 2000 – sieć obszarów chronionych – a instrument finansowy LIFE stanowił strategiczne wsparcie rozwoju tej sieci.

Komisarz ds. środowiska Janez Potočnik stwierdził: Dziś, gdy obchodzimy dwudziestolecie przyjęcia tych aktów prawnych, możemy być dumni z przepisów UE w dziedzinie ochrony środowiska, które pomagają nam traktować nasze bogate dziedzictwo przyrodnicze z szacunkiem i dbałością. Różnorodność biologiczna to nasza polisa na życie, a sieć Natura 2000, która chroni obszary o największej różnorodności biologicznej, stanowi jej fundament. W ciągu ostatnich dwóch dziesięcioleci poczyniliśmy ogromne postępy i jest wiele powodów do radości, ale przyroda wciąż potrzebuje naszej pomocy i odwdzięczy się nam po wielokroć dzięki utrzymaniu podstawowych funkcji ekosystemu.

W ciągu dwudziestu lat od jej przyjęcia dyrektywa umożliwiła powstrzymanie zakrojonej na wielką skalę destrukcji naszych najwartościowszych obszarów o wysokiej różnorodności biologicznej, a niektóre gatunki i siedliska już wykazują oznaki regeneracji. Sieć Natura 2000 składa się z ponad 26 000 obszarów chronionych o powierzchni równej łącznej powierzchni Niemiec, Polski i Republiki Czeskiej. Sieć obejmuje prawie 18% terytorium UE, w tym 200 000 km kwadratowych chronionych obszarów morskich. Na przykład w Słowenii obszary chronione zajmują ponad jedną trzecią terytorium.

W ciągu ostatnich 20 lat wzrosło finansowanie UE na rzecz ochrony przyrody. W ramach programu LIFE, przyjętego w tym samym czasie, co dyrektywa siedliskowa, przeznaczono ponad 1,2 mld euro na zarządzanie ponad dwoma tysiącami obszarów Natura 2000 i na ich odbudowę.

Projekty finansowane w ramach LIFE służą ratowaniu gatunków najbardziej zagrożonych wyginięciem, takich jak skójka perłorodna w Niemczech i Republice Czeskiej, kozica pirenejska we Włoszech, węgierska żmija łąkowa i hiszpański orzeł cesarski. LIFE wspiera również ochronę kumaka nizinnego w Niemczech, Danii, Szwecji i na Łotwie.

Prowadzone na szeroką skalę wyniszczanie wartościowych siedlisk bogatych w dziką florę i faunę zostało zatrzymane dzięki licznym projektom praktycznej odbudowy w całej UE, poświęconym na przykład ochronie wydm piaszczystych na Litwie, oczyszczaniu podmorskich łąk trawy Posidonia z obcych gatunków we Francji, a także odtworzeniu linii brzegowej Dunaju w Austrii, lasów liściastych w Szwecji, terenów podmokłych w Niderlandach oraz wysokich torfowisk w Polsce i w Danii. Wiele z tych inicjatyw zrealizowano przy wsparciu z programu LIFE.

Kontekst

Natura 2000 nie jest systemem ścisłych rezerwatów przyrody, lecz opiera się na znacznie szerszej zasadzie zrównoważonego zarządzania użytkowaniem gruntów i zasobów wodnych. Dopuszczalne jest prowadzenie działalności gospodarczej, pod warunkiem, że nie zagrozi ona nadrzędnemu celowi, jakim jest ochrona wyznaczonych obszarów. Sieć Natura 2000 otwiera wiele nowych możliwości w dziedzinie turystyki i rekreacji. Szacuje się, że co roku obszary Natura 2000 odwiedza od 1,2 do 2,2 mld osób, a wpływy z działalności rekreacyjnej wahają się od 5 do 9 mld euro rocznie.

Integralność obszarów Natura 2000 musi zostać zachowana również w przypadku każdego nowego przedsięwzięcia, a jeżeli ma ono potencjalnie szkodliwe skutki, może być realizowane dopiero po przeprowadzeniu pełnej oceny oddziaływania na środowisko i pod warunkiem, że nie istnieje alternatywne rozwiązanie oraz że realizacja projektu stanowi nadrzędny interes publiczny, zaś jakiekolwiek straty lub szkody dla środowiska zostaną zrekompensowane. Na przykład w przypadku drogi via Baltica w Polsce wybrano alternatywny przebieg trasy, a lokalizację farmy wiatrowej w Szkocji zmieniono w celu zapewnienia ochrony orła przedniego.

Włączanie zainteresowanych podmiotów lokalnych do zarządzania siecią Natura 2000 ma również ogromne znaczenie i zapewnia nowe możliwości w zakresie zrównoważonego zarządzania użytkowaniem gruntów, o czym świadczą takie inicjatywy, jak rolnictwo przyjazne dla ochrony środowiska wprowadzone w ramach projektu LIFE na terenie wapiennego płaskowyżu Burren w Irlandii. We Francji władze centralne ściśle współpracują z lokalnymi właścicielami gruntów przy tworzeniu planów zarządzania dla każdego z chronionych obszarów.

Skuteczne zarządzanie obszarami sieci Natura 2000 oraz ich odbudowa wymagają znacznych kosztów, które po części mogą być pokrywane ze środków UE, takich jak fundusze rozwoju obszarów wiejskich i rozwoju regionalnego. Sieć Natura 2000, posiadająca ogromną wartość sama w sobie, zapewnia również utrzymanie podstawowych funkcji ekosystemów oraz korzyści społeczno-ekonomiczne, których szacowana wartość pieniężna znacznie przewyższa koszty inwestycji.

Komisja wydaje dziś broszurę rocznicową na temat dyrektywy siedliskowej, w której przedstawiono wybrane przykłady spośród licznych dotychczasowych osiągnięć, pokazujące rzeczywistą wartość dodaną, jaką ten akt prawny przyniósł wszystkim państwom członkowskim. Uroczystości rocznicowe organizowane będą w całej Europie; zaplanowano specjalne imprezy na wielu obszarach Natura 2000 w państwach członkowskich UE, a także ponad 300 imprez dotyczących programu LIFE. Główna konferencja odbędzie się w Belgii w październiku 2012 r.

Źródło: Komisja Europejska

Dodatkowe informacje

Broszura okolicznościowa „Dyrektywa siedliskowa”:

http://ec.europa.eu/environment/nature/info/pubs/directives_en.htm

Strona główna dotycząca ochrony przyrody i różnorodności biologicznej w UE: http://ec.europa.eu/environment/nature/index_en.htm

Strona główna programu LIFE: http://ec.europa.eu/environment/life/funding/lifeplus.htm

Materiały audiowizualne dotyczące projektów LIFE:

http://lifevideos.eu/videos/

Więcej obszarów Natura 2000 w Unii Europejskiej!!!

W dniu 21 listopada 2011 r. Komisja Europejska ogłosiła powołanie 166 nowych obszarów Natura 2000 o łącznej powierzchni równej prawie 18 800 km². Ponad 90 proc. dodanych obecnie do sieci terenów to obszary morskie (17 000 km²), głównie w Wielkiej Brytanii, lecz także we Francji, Belgii, Grecji, na Cyprze i we Włoszech.

To najnowsze rozszerzenie sieci (poprzednie miało miejsce w styczniu br.) dotyczy piętnastu państw członkowskich. Decyzja Komisji Europejskiej z 17 listopada 2011 r.  spowodowała zwiększenie dotychczasowego zasięgu obszarów siedliskowych na terenie Unii Europejskiej o ok. 2.6 %. Sieć Natura 2000 obejmuje teraz prawie 18 proc. obszarów lądowych UE i ponad 145 tys. km² obszarów morskich otaczających kraje członkowskie.

Ogłaszając decyzję Komisji Europejskiej w tej sprawie Janez Potočnik, komisarz UE ds. środowiska, powiedział m.in.: „Sieć Natura 2000 jest obecnie jednym z najskuteczniejszych narzędzi przeciwdziałania utracie różnorodności biologicznej, jakimi dysponujemy w Europie. Odgrywa ona także kluczową rolę w strategii służącej ochronie naszego dziedzictwa naturalnego…..”

Komisja Europejska drogą nowelizacji wcześniejszych decyzji dotyczących sześciu regionów biogeograficznych (alpejski, atlantycki, borealny, kontynentalny, śródziemnomorski i panoński), z dziewięciu wyznaczonych na obszarze UE, nie tylko dodała nowe obszary do Europejskiej sieci Natura 2000, ale też dokonała pewnych korekt danych dotyczących obszarów wcześniej już wyznaczonych – tak stało się np. w odniesieniu do niektórych obszarów Natura 2000 z terenu Polski.

W wyniku tej decyzji w polskiej części sieci Natura 2000 odnotowaliśmy następujące zmiany:

  • 3 obszary zostały znacznie zmniejszone,
  • 1 obszar został znacznie powiększony,
  • 8 obszarom dokonano bardzo drobnych korekt powierzchni,

a ponadto:

  • jeden obszar zmienił nazwę i za razem kategorię (z PLC na PLH), co oznacza, że obszary ptasi i siedliskowy nie obejmują już obecnie dokładnie tego samego terenu.

Nowe obszary morskie będą stanowić ważne schronienie dla wielu z najrzadszych i najbardziej zagrożonych gatunków w Europie. W Atlantyku np. obszary dodane przez Wielką Brytanię obejmują 9 zimnowodnych raf koralowych, które są kluczowymi siedliskami dla ochrony różnorodności biologicznej, a w Morzu Śródziemnym nowe obszary zwiększą przede wszystkim ochronę typowych gatunków, takich jak żółw zielony, żółw morski karetta oraz foka z gatunku mniszek śródziemnomorskich, które odgrywają kluczową rolę w zamieszkiwanych przez nie ekosystemach.

Decyzja ta istotna jest także dla ochrony szeregu cennych siedlisk lądowych na obszarze Unii Europejskiej. Rozszerzenie sieci zwiększy np. ochronę torfowisk na Litwie, solnisk na Węgrzech oraz, będących siedzibą wielu gatunków, kredowych zbiorowisk trawiastych we Włoszech i na Cyprze.

Komisja ogłosiła iż ta decyzja z 21 listopada 2011 r. stanowi ważny krok w kierunku zakończenia tworzenia sieci Natura 2000 na terenie UE, co jest planowane do 2012 r. Jeśli rzeczywiście tak się stanie, to wypełnione zostanie jedno z kluczowych zobowiązań jakie Wspólnota przyjęła na siebie w ramach strategii UE w zakresie ochrony różnorodności biologicznej, zobowiązanie potwierdzone w nowej wersji tej strategii przyjętej w maju 2011 roku.

Trzeba jednak zdawać sobie sprawę z tego, że zakończenie to dotyczyć będzie samego stworzenia generalnego kształtu tej sieci. Nie oznacza to natomiast, że nie będą w jej składzie i zasięgu dokonywane już żadne zmiany w przyszłości – gdy zachodzić będą uzasadnione okoliczności (nowe dane naukowe o istnieniu lub zaniku występowania określonych walorów przyrodniczych) to do sieci będą jeszcze dodawane co jakiś czas nowe obszary lub niektóre obszary będą odwoływane oraz dokonywane będą różne korekty danych, tak jak to się stało obecnie w odniesieniu do niektórych obszarów z terenu Polski.

 

Źródło: informacje Komisji Europejskiej

Wyniki badania socjologicznego “Młodzież a Natura 2000”

 

Instytut na rzecz Ekorozwoju prezentuje wyniki badania socjologicznego poziomu świadomości ekologicznej gimnazjalistów „Młodzież a Natura 2000”, przeprowadzonego  w ramach projektu „Szerokie wody Natury 2000”.

 

KOMUNIKAT Z BADANIA

Zespół Instytutu na rzecz Ekorozwoju prowadzi systematyczne badania nad świadomością ekologiczną społeczeństwa polskiego – pierwsze miały miejsce w 1992 roku, a ostatnie – w 2009 roku. Kwestionariusz ankiety ulegał przez te lata łagodnym przeobrażeniom, co pozwalało łączyć śledzenie dynamiki zmian z otwartością na nowe wyzwania problemowe. Takim wyzwaniem jest próba wyłonienia poglądów młodzieży, które w standardowych badaniach nad świadomością ekologiczną – jako zespołu informacji i przekonań na temat środowiska przyrodniczego oraz postrzegania związków między jego stanem a jakością życia – nikną lub nie są w pełni eksponowane.

CEL I METODA BADAWCZA

Badanie nosi tytuł „Młodzież a Natura 2000”, a jego celem było poznanie opinii uczniów szkół gimnazjalnych na temat ochrony środowiska i przyrody, ze szczególnym uwzględnieniem kwestii funkcjonowania w Polsce Europejskiej sieci obszarów chronionych Natura 2000. Warto podkreślić, że badanie nie miało służyć weryfikowaniu wiedzy szkolnej; w swych założeniach było próbą wydobycia indywidualnego stosunku uczniów do proekologicznych zachowań i postaw wobec przyrody, jako cennego waloru kraju, regionu, okolicy zamieszkania.

Zbiorowość badania stanowiły publiczne i prywatne dzienne gimnazja dla młodzieży z obszaru całego kraju. Wylosowano 27 gimnazjów publicznych oraz 3 gimnazja niepubliczne z uprawnieniami szkół publicznych. W wylosowanym do badania oddziale danej klasy przeprowadzano badanie audytoryjne uczniów.

WYNIKI BADANIA

Wiedza na temat obszarów Natura 2000 jest wciąż niewielka wśród badanych gimnazjalistów. Zdecydowana większość badanych uczniów (84%) nigdy nie słyszała o obszarach Natura 2000. Tylko co dziesiąty badany słyszał o takim obszarze w Polsce, a co dwudziesty ankietowany słyszał o obszarze Natura 2000 w swojej okolicy.

Jako główne źródła informacji na temat Natury 2000 respondenci wymieniają media (42%) oraz szkołę (42%). Ponad ⅓ respondentów (38%) dowiedziała się natomiast o Naturze 2000 z Internetu. Pokazuje to, które kanały informacyjne są najskuteczniejsze, jeśli chodzi o informowanie na ten temat. Warto podkreślić, że jednym z głównych kanałów informacyjnych jest dla badanych gimnazjalistów szkoła i nauczyciele.

Prawie co drugi badany jest zdania, że w szkole, do której uczęszcza, mówi się dużo na temat przyrody/ochrony środowiska. Ponad połowa uważa też, że ich szkoła podejmuje wiele działań na rzecz przyrody. Warto podkreślić, iż spora część respondentów nie miała zdania na ten temat.

Badana młodzież przejawia zainteresowania przyrodą głównie poprzez oglądanie filmów o tematyce przyrodniczej – zadeklarowało to blisko ⅔ badanych, z czego co czwarta osoba ogląda je kilka razy w tygodniu oraz bezpośrednio, chodząc na spacery oraz wycieczki – blisko ¼ badanych robi to kilka razy w tygodniu. Rozmowy ze znajomymi, poszukiwanie informacji w Internecie czy też czytanie książek o tematyce przyrodniczej są rzadziej praktykowane, większy jest też odsetek tych, którzy deklarują, że nigdy nie podejmują takich działań.

61% badanych gimnazjalistów nie zna żadnej organizacji ekologicznej, zaś co 5 respondent był w stanie wymienić konkretne nazwy, przy czym im wyższa średnia ocen respondenta, tym większa jest jego znajomość organizacji ekologicznych.

Podejmowanie indywidualnych działań na rzecz ochrony środowiska zdeklarowała nieco ponad połowa ankietowanych uczniów (55%). Dziewczyny są bardziej aktywne w tym zakresie niż chłopcy, co może wynikać z ich większego zainteresowania kwestiami przyrody i ochrony środowiska.

Najbardziej popularnym działaniem jest sprzątanie śmieci, najczęściej w ramach akcji typu Sprzątanie Świata lub Dzień Ziemi. Co czwarta osoba przyznała, iż segreguje śmieci. Inne działania np. oszczędzanie energii/wody, używanie toreb wielokrotnego użytku czy też dokarmianie zwierząt wymieniane były przez pojedyncze osoby, co może wskazywać na to, iż respondenci raczej nie wiążą tego typu działania z ochroną środowiska.

Najczęstsze wymieniane zachowania proekologiczne:

  • w ponad połowie domów bierze się na zakupy torby wielokrotnego użytku;
  • w co drugim domu używane są żarówki energooszczędne;
  • prawie połowa respondentów segreguje w swoich domach śmieci;
  • prawie połowa badanych wyłącza nieużywany sprzęt elektroniczny;
  • ponad ⅓ badanych gimnazjalistów dba o wyrzucanie baterii do specjalnych pojemników;
  • ponad ⅓ ankietowanych deklaruje oszczędzanie wody.

WNIOSKI

Wyniki wskazują na znaczącą rolę szkoły w kształtowaniu świadomości ekologicznej młodych Polaków. Szkoła nie jest jednak jedynym czynnikiem wpływającym na tę świadomość – dużą rolę odgrywa tutaj telewizja, czyli medium promujące bierny odbiór informacji, pozbawione możliwości kształtowania i pogłębiania umiejętności myślenia naukowego, tak istotnej w naukach przyrodniczych.

Świadomość ekologiczna gimnazjalistów oparta jest głownie o wiedzę a nie wynika z podejmowania konkretnych działań. Niektóre z wyników badania wskazują na oderwanie rzeczywistości szkolnej, od świata codziennego gimnazjalistów, od ich zainteresowań osobistych, związanych z otaczającym ich środowiskiem i działaniami na rzecz jego ochrony. Gimnazjaliści nie identyfikują się z działaniami, w których uczestniczą na terenie szkoły, są w nich raczej uczestnikami a nie ich współtwórcami czy współorganizatorami.

 

Pełny raport do pobrania w wersji PDF >>>

Międzynarodowy Dzień Ptaków

Pierwsze dni kwietnia to ważne dni dla ochrony ptaków. W dniu 1 kwietnia obchodzony jest Międzynarodowy Dzień Ptaków. Święto zostało ustanowione w 1906 r. podczas ratyfikacji Konwencji o ochronie ptaków pożytecznych dla rolnictwa z 19 marca 1902 r., a inicjatorem obchodów była międzynarodową federacja organizacji ochrony ptaków i przyrody BirdLife International. Polska stroną Konwencji jest od roku 1932. Natomiast 2 kwietnia przypada rocznica wprowadzenia w życie w Unii Europejskiej Dyrektywy w sprawie ochrony dzikiego ptactwa (79/409/EWG), w tym roku już trzydziesta druga.

Obchodzenie Międzynarodowego Dnia Ptaków ma na celu przybliżanie i propagowanie idei ochrony ptaków, a także ma uzmysławiać nam, że stan i liczebność ptasich populacji to barometr ogólnego stanu przyrody naszej planety. Dzień ten ma zwrócić uwagę na niebezpieczeństwa zagrażające ptakom na całym świecie i zachęcić ludzi do pomocy w ochronie tych zwierząt oraz siedlisk, w których one żyją.

W tym dniu warto przyjrzeć się liście zagrożonych gatunków ptaków w Polsce. Jednym z nich jest największy europejski ptak grzebiący – głuszec. Gatunek ten od 1995 roku objęty jest w kraju ścisłą ochroną, wpisany został do Polskiej Czerwonej Księgi Zwierząt, zaś ostoje głuszców obejmuje Europejska Sieć Ekologiczna Natura 2000. W polskich lasach w odosobnionych lokalnych populacjach żyje dziś zaledwie 550-750 osobników tego gatunku. Najwięcej tych ptaków gnieździ się w Beskidzie Śląskim i Żywieckim, a także w Gorcach i Tatrach. Zanika populacja głuszca w Sudetach i Borach Dolnośląskich, na nizinach występują jedynie w Puszczy Augustowskiej oraz na Lubelszczyźnie.

Do głównych zagrożeń dla głuszców należy niewłaściwa gospodarka leśna obejmująca fragmentację lasów i ich przesuszanie, wyrąb starodrzewi, wprowadzanie monokultur leśnych, a także niepokojenie przez ludzi, w tym kłusownictwo i polowania.

Wspomniana Dyrektywa UE została przyjęta w 1979 r. w celu ochrony wszystkich gatunków ptaków dziko żyjących i ich najważniejszych siedlisk na obszarze całej Unii Europejskiej. Położyła kres praktykom takim jak hodowla i handel występującym naturalnie dzikimi ptakami, bądź określonym metodom zabijania ptaków, a także wprowadziła prawny mechanizm regulacji innych czynności, na przykład polowań.

W tych dniach kwietniowych ornitolodzy przypominają o wadze ochrony ptaków, podejmują różne kampanie edukacyjne, zachęcają do włączania się do obserwacji ptaków i ich zachowań oraz do działań na rzecz ich ochrony. Rzesze miłośników ptaków są na świecie ogromne, żadna inna grupa zwierząt czy roślin nie doczekała się podobnych.

Warto również wiedzieć, że 11 kwietnia br. w teren wyruszyli w Polsce obserwatorzy, by liczyć ptaki w ramach programu Monitoring Pospolitych Ptaków Lęgowych (MPPL). Będzie to już dwunasty rok tego monitoringu, w którym biorą udział zarówno profesjonalni ornitolodzy, jak i doświadczeni obserwatorzy ptaków amatorzy. Obserwacje te z roku na rok dostarczają coraz to lepszych i dokładniejszych danych. Od kilku lat Program MPPL stanowi część Państwowego Monitoringu Środowiska koordynowanego przez Główny Inspektorat Ochrony Środowiska.

Kolejne ważne dla ptaków dni będą w połowie maja, gdy obchodzony będzie Światowy dzień ptaków migrujących.

InE prezentuje raport nt. zmian w sieci Natura 2000

Instytut na rzecz Ekorozwoju prezentuje Raport nt. zmian w tworzeniu sieci Natura 2000 w Polsce w latach 2009-2011 przygotowany w ramach projektu „Szerokie wody Natury 2000”.

Podstawowym celem raportu jest zebranie i przedstawienie zmian, jakie zaszły w sprawach związanych z wdrażaniem Europejskiej Sieci Ekologicznej Natura 2000 w Polsce od roku 2009.

Czytaj więcej i pobierz raport >>>

80% Europejczyków nigdy nie słyszało o Naturze 2000?

Wyniki ostatniego Eurobarometru nt. świadomości Europejczyków odnośnie różnorodności biologicznej, a w tym sieci Natura 2000 wskazują na ogromne braki w wiedzy w tym zakresie. Wiedza Polaków na tle wiedzy obywateli innych państw UE nie jest najgorsza, ale nie jest to poziom zadowalający.

Wśród licznych celów jakie stawia sobie Unia Europejska znajduje się również ochrona różnorodności biologicznej[1].
W związku z ogłoszeniem przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych roku 2010 Międzynarodowym Rokiem Różnorodności Biologicznej, Dyrekcja Generalna ds. Środowiska Komisji Europejskiej zleciła przeprowadzenie badania na temat stosunku obywateli UE do zagadnienia różnorodności biologicznej, a w tym do Europejskiej Sieci Ekologicznej Natura 2000. Badanie przeprowadzone zostało w 27 krajach członkowskich UE metodą telefonicznych sondaży, w niektórych państwach uzupełnionych wywiadami bezpośrednimi. W każdym z krajów zebrano opinie ok. tysiąca obywateli w wieku 15 i więcej lat.

Podstawowym elementem europejskiej polityki w zakresie ochrony różnorodności biologicznej jest rozbudowa Europejskiej Sieci Ekologicznej Natura 2000. Dlatego też kwestia stosunku obywateli do Natury 2000 stanowiła istotny punkt przeprowadzonego badania socjologicznego. Niestety, rezultaty są dalekie od oczekiwanych…

Wyniki przeprowadzonego w lutym 2010 r. badania pokazują[2], że mimo iż europejska sieć obszarów Natura 2000 obejmuje obecnie już 17% powierzchni UE, większość mieszkańców Wspólnoty nie przypomina sobie, żeby kiedykolwiek słyszała jej nazwę! 80% badanych z niczym nie kojarzy hasła Natura 2000.
Co więcej, ci, którym nazwa ta jest znana, niekoniecznie potrafią skojarzyć ją właściwie. Jedynie 8% respondentów przyznało, że słyszało o Naturze 2000 i wie, co ta nazwa oznacza.

Poziom świadomości na ten temat różnił się znacznie w zależności od państwa,
z którego pochodziły osoby badane. Odsetek osób, które nigdy nie słyszały o Naturze 2000 wahał się od 19% w Finlandii do aż 97% w Irlandii i Wielkiej Brytanii. Najwięcej osób świadomych czym dokładnie jest Natura 2000 znalazło się w Finlandii (41%) i Bułgarii (38%). Wśród krajów, w których ponad połowa obywateli słyszała o Naturze 2000 znalazły się Estonia (59%), Słowenia (55%), Grecja (53%) i Polska (51%). Jednak niemal we wszystkich krajach, za wyjątkiem Finlandii i Bułgarii, więcej jest osób, które jedynie słyszały o Naturze 2000 niż takich, które potrafiłyby wyjaśnić, do czego odnosi się to pojęcie. Najniższy poziom świadomości na temat Natury 2000 mają Anglicy, Irlandczycy i Włosi, z których właściwie nikt nie potrafił powiedzieć co oznacza Natura 2000, a tylko 5% w ogóle słyszała taką nazwę.

Wyniki badania praktycznie nie różniły się od tych uzyskanych w roku 2007.
W dziewięciu krajach nieznacznie zwiększył się odsetek osób, które słyszały
o Naturze 2000 – największy wzrost świadomości w tej kwestii można było zaobserwować w Grecji (o 14%) i na Malcie (o 13%). Co ciekawe, w Bułgarii,
w ciągu ostatnich trzech lat zmniejszyła się liczba osób świadomych czym jest Natura 2000 (z 80% w 2007 roku do 72% w 2010). Prawdopodobnie wynika to z tego, że w lutym 2007 rząd Bułgarii został posądzony o wykluczenie z listy kandydatów do Natury 2000 ponad połowy proponowanych przez naukowców obszarów chronionych ze względu na interesy inwestorów, co zostało znacznie nagłośnione przez media.

Warto zwrócić uwagę na to, jaką zdaniem Europejczyków rolę odgrywają obszary chronione. Większość respondentów (53%) uważa, że najważniejsza jest ochrona zagrożonych gatunków roślin i zwierząt. Krajami, które najmocniej poparły ten punkt widzenia były Luksemburg i Niemcy. W następnej kolejności wymienia się zapobieganie niszczeniu cennych obszarów wodnych i lądowych (43%), najbardziej znaczące dla Finlandii i Wielkiej Brytanii, oraz ochronę roli przyrody w zapewnianiu dostępu do czystej wody i powietrza (38%), na które naciskają szczególnie Węgrzy i Litwini. Hiszpanie i Słoweńcy wskazywali przede wszystkim na promocję przyjaznego środowisku użytkowania ziemi (24% całej UE). Jedynie 11% badanych wskazało na turystykę przyjazną środowisku i rekreację, i byli to głównie obywatele Niemiec, Belgii i Irlandii.

Jeśli chodzi o wpływ rozwoju gospodarczego na obszary chronione, Europejczycy zgodnie opowiedzieli się przeciwko bezwzględnej przewadze inwestycji gospodarczych nad ochroną przyrody –jedynie 6% ankietowanych, głównie z Belgii, Czech, Luksemburga i Cypru dawało prymat inwestycjom. Niemal połowa respondentów (48%) uznała, że rozwój gospodarczy skutkujący zniszczeniem obszarów chronionej przyrody powinien być zabroniony, w tym większość Słoweńców, Włochów i Greków. Niewiele mniej osób (41%) przyjęło bardziej stonowane stanowisko, twierdząc, że inwestycje na obszarach chronionych powinny być dopuszczalne pod warunkiem, że służą interesom publicznym, a szkody dla natury zostaną w pełni zrekompensowane. Opinia ta była najbardziej popularna w Holandii, wyraziła ją także ponad połowa Niemców i Duńczyków.

Gdzie w tym wszystkim znajduje się Polska? Większość Polaków (51%) kojarzy nazwę Natura 2000, chociaż tylko 23% potrafi prawidłowo wytłumaczyć jej znaczenie. Jeśli porówna się ten wynik z rokiem 2007, to można zobaczyć, że liczba świadomych Polaków wzrosła o 7%! Ponad połowa (51%) naszych rodaków uważa, że jednym z dwóch najważniejszych zadań obszarów chronionych jest ochrona zagrożonych gatunków roślin i zwierząt. Na drugim miejscu znalazła się rola przyrody w zapewnianiu dostępu do czystej wody i powietrza (44%), a na trzecim powstrzymanie destrukcji obszarów cennych przyrodniczo (38%). Znacznie mniej istotna okazała się promocja przyjaznego przyrodzie użytkowania ziemi (24%), a na samym końcu uplasowała się turystyka przyjazna środowisku i rekreacja (10%). Jeśli chodzi o wpływ rozwoju gospodarczego na obszary chronione, 39% Polaków uważa, że inwestycje szkodzące ochronie przyrody powinny być zakazane, 46% dopuszcza takie inwestycje pod warunkiem pełnej rekompensaty dla przyrody, a 8% przyznaje pierwszeństwo gospodarce.

Warto przypomnieć, że w badaniach poziomu świadomości ekologicznej Polaków przeprowadzonych przez Instytut na rzecz Ekorozwoju w latach 2008 i 2009[3], średnio jedna trzecia respondentów wykazała prawidłowe zrozumienie pojęcia „Natura 2000”. W 2009 r. 19,8% badanych skojarzyło nazwę „Natura 2000” z terenem chronionym (0,9% więcej niż w roku poprzednim), a 14,6% z najwyższymi walorami przyrodniczymi Europy (w tym przypadku zanotowano spadek o 1,2% w stosunku do roku poprzedniego). Co ciekawe, mimo głośnego i długotrwałego konfliktu wywołanego planami budowy obwodnicy Augustowa na terenach chronionych, w latach 2008-2009 odsetek osób kojarzących „Naturę 2000” z konfliktami społecznymi i ograniczeniami dla rozwoju gospodarki nie dochodził do 2%.

Mimo że na tle całej Unii Europejskiej Polacy zajmują całkiem dobrą pozycję jeśli chodzi o świadomość w zakresie istnienia i znaczenia Europejskiej Sieci Ekologicznej Natura 2000, nie ulega wątpliwości, że należy kontynuować działania promocyjne i edukacyjne na ten temat. Pomóc w tym może wymiana doświadczeń i dobrych praktyk, nie tylko w kraju, ale i na arenie międzynarodowej. Dyskusje pomiędzy różnymi aktorami związanymi z siecią Natura 2000, zarówno tymi zajmującymi się ochroną przyrody, jak i tymi, którym ta ochrona może stać na przeszkodzie w realizacji zamierzeń, mogą zaowocować wypracowaniem wspólnej ścieżki działania i osiągnięciem obopólnych korzyści.

AG, InE




Przypisy
   (↵ powrót do tekstu)

  1. Jako że plan zatrzymania procesu utraty różnorodności biologicznej do roku 2010 nie przyniósł oczekiwanych rezultatów, Komisja Europejska uznała, że trzeba budować długoterminową (w perspektywie roku 2050) unijną wizję dotyczącą różnorodności biologicznej. W ramach prac nad jej tworzeniem Komisja zaproponowała nowe cele odnośnie powstrzymywania utraty różnorodności biologicznej oraz funkcji ekosystemów w perspektywie do 2020 r. Przedstawione warianty wizji średniookresowej różnią się stopniem ambicji co do skali możliwej ich realizacji. Komunikat Komisji w tej sprawie: http://ec.europa.eu/environment/nature/biodiversity/policy/pdf/pl_act.pdf. Więcej informacji nt. polityki UE w zakresie ograniczania strat w różnorodności biologicznej dostępnych jest na stronie Komisji Europejskiej: http://ec.europa.eu/environment/nature/biodiversity/comm2006/index_en.htm
  2. Raport pt. “Attitudes of Europeans towards the issue of biodiversity. Analytical report, Wave 2” opublikowany w marcu 2010 r. dostępny jest pod adresem: http://ec.europa.eu/public_opinion/flash/fl_290_en.pdf, a jego streszczenie pod adresem: http://ec.europa.eu/public_opinion/flash/fl_290_sum_en.pdf
  3. Raporty z badań przeprowadzonych przez InE w latach 2008 i 2009 dostępne są na stronie internetowej Instytutu: http://www.ine-isd.org.pl/lang/pl/page/raporty/id/40/

UE: Nowe wytyczne dot. zrównoważonego użytkowania gruntów na obszarach Natura 2000

mala fotkaOd momentu wejścia Polski do Unii Europejskiej w 2004 r. i rozpoczęcia procesu wdrożenia unijnego prawodawstwa do naszego systemu prawnego Europejska Sieć Ekologiczna Natura 2000 w wielu kręgach postrzegana była jako potencjalne zarzewie konfliktów społecznych czy wręcz ograniczenie rozwojowe. Kluczową kwestię równowagi między ochroną przyrody a rozwojem gospodarczym i użytkowaniem gruntów precyzyjnie reguluje jednak Dyrektywa Rady Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej o ochronie siedlisk naturalnych oraz dzikiej fauny i flory z dnia 21 maja 1992 r. (92/43/EWG), czyli tzw. dyrektywa „siedliskowa”. Artykuł 6 tego dokumentu opisuje ogólne zasady zarządzania obszarami Natura 2000, w tym procedury zatwierdzania planów i projektów, które mogą mieć znaczący negatywny wpływ na te obszary. Dodatkowo Komisja Europejska opracowuje wytyczne dla władz i przedsiębiorstw lokalnych dotyczące stosowania tych przepisów w praktyce – w odniesieniu do poszczególnych zapisów dyrektywy, jak również dla konkretnych sektorów. Pierwsze z nich obejmują branżę energii wiatrowej i przemysł wydobywczy niezwiązany z produkcją energii.

Realizowanie inwestycji, nawet o dużych rozmiarach, a co za tym idzie – rozwój gospodarczy regionu, nie jest na obszarach Natura 2000 z góry wykluczony. Istotą sieci Natura 2000 jest ochrona tych terenów przed zmianami, które mogłyby zagrozić bytowaniu określonych siedlisk i gatunków. Dlatego decyzja o budowie elektrowni wiatrowej musi być zawsze podejmowana po rozpatrzeniu indywidualnego przypadku. Przygotowane wytyczne wskazują zatem na dobre praktyki w zakresie oceny wpływu na środowisko i wzmacniają rolę strategicznego planowania przestrzennego, m.in. poprzez zalecenie sporządzania map obszarów zagrożonych.

Również w odniesieniu do działań wydobywczych autorzy wytycznych zalecają sporządzanie map – w tym przypadku szczegółowych map zasobów mineralnych. Nałożenie takich map na mapy obszarów Natura 2000 pozwoli wytypować potencjalnie konfliktowe tereny i obszary o zwiększonym ryzyku. Dokument Komisji zawiera także ocenę potencjalnego wpływu inwestycji wydobywczych niezwiązanych z produkcją energii na bioróżnorodność oraz sposoby zapobiegania negatywnym skutkom realizacji tych inwestycji dla integralności obszaru Natura 2000. Oprócz tego wytyczne zajmują się kwestią wydobycia na obszarach morskich.

Wytyczne są do pobrania ze strony Komisji Europejskiej:

Więcej w Magazynie Dyrekcji Generalnej ds. Środowiska „Przyroda dla Europejczyków” nr 41/2011:
http://ec.europa.eu/environment/news/efe/pdf/PL-EFE41-101201.pdf