Archiwum kategorii: Inne ciekawe

Zakończyła się VII edycja konkursu PTTK o Nagrodę Przyjaznego Brzegu

mala fotkaPrezentujemy komunikat prasowy z wynikami
i podsumowaniem VII edycji konkursu PTTK
o Nagrodę Przyjaznego Brzegu za rok 2010
, pod patronatem honorowym Ministra Sportu
i Turystyki.

>>> Pobierz PDF <<<

 

Ogłoszenie wyników i wręczenie Nagród Przyjaznego Brzegu już tradycyjnie odbyło się na Targach Wiatr i Woda, w sobotnie południe 5 marca 2011 roku.

Konkurs o Nagrodę Przyjaznego Brzegu organizowany jest przez Polskie Towarzystwo Turystyczno-Krajoznawcze wspólnie z Polską Organizacją Turystyczną, Polskim Związkiem Żeglarskim, Polskim Związkiem Kajakowym i innymi partnerami.

Celem nagrody jest promocja atrakcji wodniackich i turystycznych Polski oraz wyróżnianie miejscowości najbardziej aktywnych na tym polu, łamiących stereotyp, iż odwrócone są „plecami” do rzek i innych wód.

Więcej informacji na www.polskieszlakiwodne.pl.

Światowy Dzień Mokradeł 2011

W dniu 2 lutego 2011 r. obchodzimy Światowy Dzień Mokradeł (World Wetland Day 2011). Hasłem tegorocznej edycji jest „Forests for water and wetlands” czyli „Lasy dla wód i mokradeł”.

Święto obchodzone jest od 1997 roku dla upamiętnia podpisania międzynarodowej Konwencji o obszarach wodno-błotnych mających znaczenie międzynarodowe, zwłaszcza jako środowisko życiowe ptactwa wodnego, zwanej Konwencją ramsarską – dokładnie w dniu 02.02.1971 r. Zasadniczym celem obchodów Dnia Mokradeł jest podnoszenie świadomości społecznej w zakresie roli ekologicznej i gospodarczej obszarów wodno-błotnych. Zgodnie z zapisami konwencji mokradło to obszar leżący na pograniczu środowiska wodnego i lądowego, czyli zarówno obszary podmokłe (bagna), jak i wszelkie wody śródlądowe, a także najpłytsze przybrzeżne wody morskie.

Tegoroczne obchody Światowego Dnia Mokradeł połączone są z 40. rocznicą podpisania Konwencji ramsarskiej.

Więcej informacji na oficjalnej stronie Konwencji ramsarskiej: http://www.ramsar.org.

Opinia EKES ws. zrównoważonego rozwoju obszarów przybrzeżnych UE

mala fotkaPrzedstawiamy opinię Europejskiego
Komitetu Ekonomiczno-Społecznego
w sprawie zrównoważonego rozwoju
obszarów przybrzeżn
ych Unii Europejskiej.

 

Pobierz PDF

Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EKES) jest organem doradczym Unii Europejskiej. Komitet, założony w 1957 r., zapewnia fachowe doradztwo na rzecz większych instytucji UE (takich jak Komisja Europejska, Rada UE, Parlament Europejski). EKES przedstawia opinie w sprawie wniosków legislacyjnych UE oraz sporządza opinie z inicjatywy własnej dotyczące kwestii, którymi zdaniem członków Komitetu należy się zająć. Jednym z głównych zadań EKES jest stanowienie „pomostu” między instytucjami UE a zorganizowanym społeczeństwem obywatelskim. Więcej na stronie http://www.eesc.europa.eu.

Gatunki inwazyjne i zmiany klimatu – zabójczy duet

Dwa największe zagrożenia dla przyrody – gatunki inwazyjne i zmiany klimatu – maję w połączeniu nie tylko niszczący wpływ na środowisko naturalne, ale mogą również kosztować kraje na całym świecie 10% ich PKB. Naukowcy biją na alarm: na konferencji NEOBIOTA w Kopenhadze domagali się zaostrzenia unijnego prawa w sprawie obcych gatunków o charakterze inwazyjnym, a w raporcie pt. „Gatunki inwazyjne, zmiany klimatu, i adaptacja oparta na podejściu ekosystemowym….” naciskają, aby jak najszybciej podjąć działania przeciwko „zabójczemu duetowi”.

 

Kiedy w wiktoriańskiej Anglii arystokracja sprowadzała sobie zza oceanu szare wiewiórki północnoamerykańskie, aby były egzotyczną ozdobą ogrodów, nikt by nie pomyślał, że 120 lat później te gryzonie wyprą z Wielkiej Brytanii, Irlandii i Włoch rodzime wiewiórki rude. W roku 1889 wypuszczono tam na wolność 350 szarych wiewiórek, a obecnie stanowią one 90% wiewiórczej populacji. Podobnie jenot, sprowadzony z Dalekiego Wschodu, uciekł z hodowli w Rosji, zajmuje coraz większe tereny i teraz już konkuruje z naszymi lisami. Norka amerykańska, sprowadzona jako zwierzę futerkowe, wypiera powoli norkę europejską. Szop pracz, również gatunek amerykański sprowadzony do Europy w celach hodowlanych (na futro), ale trzymany także w domach jako maskotka, uciekł z niemieckiej farmy i rozprzestrzenia się po Europie. Cała trójka nie ma naturalnych wrogów na naszych terenach, dlatego rozprzestrzenia się w dużym tempie i stanowi poważne zagrożenie dla naszej fauny, przede wszystkim dla ptaków, którym niszczy gniazda i wyjada pisklęta. Jenot poluje nawet na zające.

O zagrożeniach jakie stwarzają gatunki obce dla przyrody, gospodarki i zdrowia ludzi pisaliśmy już na portalu w artykule pt. Gatunki inwazyjne (14 września 2009 r.). Warto przypomnieć, że spis europejski z 2008 r.1 ujawnił, że w Europie zadomowiło się ok. 10 000 obcych gatunków, z których blisko 1300 gatunków może być niebezpiecznych ze względu na swój inwazyjny charakter i liczba ta stale rośnie. W Polsce, listę gatunków inwazyjnych opracowali naukowcy z Instytutu Ochrony Przyrody PAN w Krakowie. Szacuje się, że stanowią one 25% wszystkich gatunków obcych występujących w naszym kraju.

mala fotkaNa konferencji NEOBIOTA2, która odbyła się we wrześniu 2010 r. na Uniwersytecie w Kopenhadze, naukowcy i przedstawiciele organizacji ekologicznych dyskutowali o gatunkach obcych, ich wpływie na bioróżnorodność i sposobach ich kontrolowania. Wysunięty został postulat wprowadzenia w Europie nowych przepisów, które zahamują proces rozprzestrzeniania się niebezpiecznych gatunków inwazyjnych. Zdaniem naukowców, nowe prawo powinno być równie rygorystyczne jak wzorcowe pod tym względem ustawodawstwo Nowej Zelandii i Australii. Kraje te wprowadziły m.in. restrykcyjne kwarantanny i kontrole graniczne oraz obostrzenia w transporcie wszelkich obcych gatunków.

Coraz częściej mówi się również o tym, że zmiany klimatu potęgują rozprzestrzenianie się inwazyjnych gatunków roślin i zwierząt. Globalne ocieplenie, coraz częstsze susze i powodzie oraz podwyższenie poziomu dwutlenku węgla w atmosferze dają przewagę gatunkom, które mają większe zdolności adaptacyjne. Zakłóca to równowagę ekosystemów, zarówno lądowych jak i wodnych. W niektórych przypadkach gatunki inwazyjne mogą także ograniczać ilość dwutlenku węgla, jaką przyroda jest w stanie wchłonąć z atmosfery.

Takie i inne wnioski przedstawione zostały w opublikowanym we wrześniu 2010 r. raporcie pt. Invasive Species, Climate Change and Ecosystem-based Adaptation: Adressing Multiple Drivers of Global Change (Gatunki inwazyjne, zmiany klimatu, i adaptacja oparta na podejściu ekosystemowym: z uwzglednieniem licznych czynników napędzających globalne zmiany)3, podsumowującym badania przeprowadzone przez GISP4, sfinansowane przez Bank Światowy.

W raporcie można przeczytać, że „zmiany klimatyczne i gatunki inwazyjne są dwoma największymi zagrożeniami dla różnorodności biologicznej i dla zapewniania cennych wartości przez ekosystemy”. Podana jest ogromna liczba przykładów inwazyjnych gatunków roślin i zwierząt, które okazały się dużo bardziej zdolne do przeżycia niż gatunki miejscowe. W rezultacie następuje m.in. erozja gleby, niszczenie upraw i hodowli oraz utrata przychodów z turystyki. Ponadto, zmiany klimatyczne w połączeniu z globalnym zasięgiem handlu i transportu mogą istotnie zwiększyć ryzyko pandemii (np. ptasia grypa, malaria, dżuma). Zdaniem Billa Jacksona, zastępcy dyrektora generalnego IUCN5, raport pokazuje, że najwyższa pora przyjrzeć się związkowi między zmianami klimatu i gatunkami inwazyjnymi. Wydaje się, że skala kosztów finansowych, które zapewne trzeba będzie ponieść z powodu braku reakcji na to co się dzieje w tym zakresie powinna być wystarczającym ostrzeżeniem, żeby zachęcić osoby odpowiedzialne za ustalanie polityki do szybkiego podjęcia działań zapobiegawczych. Zniszczenia spowodowane przez gatunki inwazyjne na całym świecie szacuje się na ponad 1,4 biliona dolarów amerykańskich rocznie, czyli 5% wartości światowej gospodarki, szacunkowe koszty zmian klimatycznych to też około 5% globalnego PKB.

Autorzy raportu przekonują, że konieczne jest podjęcie kroków w celu powstrzymania rozprzestrzeniania się obcych gatunków inwazyjnych. Namawiają do działań adaptacyjnych opartych na podejściu ekosystemowym6 i podkreślają potrzebę opracowania systemów monitoringu, wczesnego wykrywania, i szybkiej reakcji, które posłużą do walki z wprowadzaniem gatunków inwazyjnych. Przydatnym narzędziem dla osób podejmujących decyzje okazać się mogą oceny zagrożeń i podatności na zmiany związane z wprowadzaniem i rozprzestrzenianiem się gatunków inwazyjnych i nt. ich wpływu na stan ekosystemów.

Zmiany klimatu sprawiają, że aby skutecznie chronić przyrodę, trzeba być gotowym na nagłe zwroty akcji i na ciągłą niepewność, a adaptacja do zmian klimatu wymaga zastosowania różnorakich rozwiązań: krótko- i długoterminowych, ostrożnych, ale i zdeterminowanych, przede wszystkim jednak wyprzedzających bieg zdarzeń.

A. Golec, InE

Źródła: www.gisp.org, www.iucn.org, www.bbc.co.uk, www.reuters.com, www.gazeta.pl, www.rp.pl

 


1 Spis przeprowadzony w ramach projektu DAISIE finansowanego przez IV Ramowy Program Komisji Europejskiej. Informacje na temat obcych gatunków w Europie wyszukać można na stronie projektu, pod adresem: www.europe-aliens.org

2 NEOBIOTA to Europejska Grupa ds. Inwazji Biologicznych, założona w 1999 r. w Berlinie. Zgromadzeni w niej naukowcy pracują nad teoretycznymi i praktycznymi zagadnieniami inwazji biologicznych, a także prowadzą działania edukacyjne i współpracują z osobami odpowiedzialnymi za prowadzenie polityki w tym zakresie.

3 Pełen tekst raportu dostępny jest pod adresem: http://www.gisp.org/ oraz http://data.iucn.org/dbtw-wpd/edocs/2010-054.pdf

4 GISP – Global Invasive Species Programme – to globalny program ds. gatunków inwazyjnych z główną siedzibą w Nairobi (Kenia). Jest to międzynarodowa inicjatywa zawiązana w 1997 r. poświęcona walce z zagrożeniami wywołanymi przez gatunki inwazyjne na całym świecie.

5 IUCN – International Union for Conservation of Nature and Natural Resources (Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody i Jej Zasobów) to organizacja, której misją jest wpływanie, zachęcanie i pomaganie społeczeństwom całego świata w ochronie integralności i różnorodności przyrody oraz osiągnięcie sprawiedliwego i ekologicznie zrównoważonego korzystania z zasobów naturalnych. IUCN jest jednym z głównych partnerów GISP.

6 Adaptacja oparta na podejściu ekosystemowym – wykorzystanie działań na rzecz ochrony bioróżnorodności i ekosystemów i uwzględnianie charakteru i specyfiki ekosystemów w ogólnej strategii adaptacyjnej, w celu zwiększenia odporności ekosystemów i ludzi oraz ograniczenia ich podatności na niekorzystne skutki zmian klimatu (Sekretariat Konwencji o różnorodności Biologicznej 2009). Istotą podejścia ekosystemowego jest dążenie do osiągnięcia równowagi pomiędzy ochroną i trwałym użytkowaniem zasobów przyrody.

Polecamy ciekawą lekturę

mala fotka

Pragniemy zwrócić uwagę na ciekawe wydawnictwo Europejskiej Agencji Środowiska (EEA) „Sygnały 2010. Różnorodność biologiczna, zmiany klimatu i Ty”.

Sygnały są serią wydawniczą, w której każdego roku Agencja pokazuje kluczowe problemy ochrony środowiska. Najczęściej są to problemy globalne, ale Agencja naświetla je mając na uwadze ich europejski wymiar. To co jest warte podkreślenia, to że Sygnały pisane są językiem łatwym do zrozumienia, dostępnym nie tylko dla profesjonalistów. Z tego względu są tym bardziej warte upowszechnienia.

W 2010 roku tematem przewodnim stała się bioróżnorodność, ale postrzegana w relacji do zmian klimatycznych. Tak publikację zachwala wydawnictwo. „Sygnały 2010 EEA” zawiera sześć historii o ludziach i ważnych dla nich kwestiach związanych ze środowiskiem naturalnym. Ci „naoczni świadkowie” zapraszają w podróż do miejsc znajomych i odległych oraz do przyjrzenia się po drodze podstawom życia na ziemi – wodzie, glebie i powietrzu. Ich obserwacje mają charakter osobisty i lokalny, ale ich losy są wspólne nam wszystkim i mają zasięg ogólnoświatowy. Klika wierszy dalej czytamy: „W przedstawionych tu historiach możesz prześledzić bieg wody od alpejskich szczytów aż po ulice Wiednia i odkryć, że zmiany klimatyczne wpływają na prastary cykl krążenia wody w górach, niosąc za sobą konsekwencje dla dziesiątków milionów Europejczyków”.

Przedstawione w Sygnałach 2010 przykłady są doskonałym materiałem ilustracyjnym do tematów poruszanych na lekcjach geografii, biologii i wiedzy o świecie współczesnym. Instytut poleca czytelnikom naszego portalu odwiedzenie Europejskiej Agencji Środowiska i zapoznanie się z ostatnią publikacją Sygnałów, która jest dostępna w języku polskim pod adresem www.eea.europa.eu/signals.

K. Kamieniecki, InE

Świadomość ekologiczna polskiego społeczeństwa w zakresie zagadnień zrównoważonego rozwoju – w 2009 roku

Instytut na rzecz Ekorozwoju prowadzi od 1992 roku badania
nad świadomością ekologiczną Polaków. W roku 2008 i roku 2009,
w badaniach, pojawiły się pytania dotyczące świadomości istnienia w Polsce sieci Natura 2000.

mala fotka

Oba raporty z podsumowaniem wyników badań znajdują się na stronie internetowej Instytutu www.ine-isd.org.pl (zakładka Eko-Herkules).

 

Dla Państwa wygody zamieszczamy na portalu Raport z roku 2009 „Świadomość ekologiczna Polaków – zrównoważony rozwój” (pobierz plik.pdf).

Gatunki inwazyjne

Zagrożenie obcymi gatunkami inwazyjnymi to jeden z kilku najważniejszych problemów środowiskowych Europy. Trzeba wiedzieć, dlaczego to zagrożenie jest tak istotne oraz jakie działania są i mogą być podejmowane, by je minimalizować. Wiecej…

mala fotka

Sam tytuł „gatunki inwazyjne” napawa respektem, pobudza fantazję o przybyszach z dalekich stron i to w niezbyt przyjaznych celach. I w zasadzie wszystko się zgadza, bo chodzi o takie gatunki obce, które poprzez swój rozwój poza swym naturalnym środowiskiem (w wyniku umyślnego ich tam wprowadzenia czy zawleczenia) stają się gatunkami inwazyjnymi, a więc stanowiącymi zagrożenie tak dla różnorodności biologicznej, jak i dla gospodarki i zdrowia człowieka.

Jak podaje Europejska Agencja Ochrony Środowiska gatunki obce można znaleźć we wszystkich europejskich ekosystemach. Globalizacja, a w szczególności wzmożony handel i turystyka spowodowały dramatyczny wzrost liczby i rodzajów gatunków obcych przybywających do Europy. Zarejestrowano już około 10.000 gatunków obcych na naszym kontynencie. Cześć z nich spełnia pożyteczną rolę (ziemniak, pomidor, kura, karp….). Ale nie wszystkie, część z nich niesie z sobą niestety duże ryzyko zaburzeń w funkcjonowaniu lokalnych, ewolucyjnie ustabilizowanych biocenoz, ponieważ zdolne są one w krótkim czasie zdominować rodzime populacje i całe biocenozy oraz doprowadzić je do silnych przeobrażeń i destabilizacji.

Komisja Europejska przedstawia drogi przedostawania się gatunków obcych, pokazując tym samym dziedziny, w których powinno się przede wszystkim koncentrować działania dla minimalizowania tego problemu. Jeśli chodzi o drogi wprowadzania, to większość roślin inwazyjnych wydostaje się z ogrodów lub akwariów, natomiast inwazyjne zwierzęta słodkowodne trafiają do naturalnego środowiska poprzez ucieczki lub celowe zarybienia prowadzone przez wędkarzy.Z kolei większość morskich gatunków inwazyjnych jest wprowadzana do środowiska morskiego w sposób niezamierzony jako „pasażerowie na gapę” statków lub organizmy zanieczyszczające (np. za pośrednictwem wód balastowych).Możliwość wprowadzenia gatunków inwazyjnych wzrasta również w związku ze wzrostem ilości materiału roślinnego i zwierzęcego, który pochodzi z coraz większej liczby miejsc i jest transportowany w najodleglejsze zakątki świata. Do tej listy należałoby dodać przypadki wydostawania się gatunków z laboratoriów. Te nie są jednak bardzo częste.

Agencja wymienia zagrożenie obcymi gatunkami inwazyjnymi jako jeden z kilku kluczowych problemów środowiskowych Europy1. Komisja Europejska wydała w grudniu 2008 r. Komunikat poświęcony tej problematyce, w którym przedstawia oczekiwanie, że państwa członkowskie uznają wagę zagrożenia i podejmą wysiłki (same i wspólnie z innymi krajami) by przeciwstawić się groźbie utraty bioróżnorodności, m.in. przez rozprzestrzenianie się gatunków obcych inwazyjnych2. W odpowiedzi na ten Komunikat Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny przygotował opinię, w której popiera inicjatywę Komisji, wskazując jednak na złożoność problemu i wynikające z tego faktu trudności3.

Na portalu zajmującym się ochroną obszarów Natura 2000 i relacjami ochrony przyrody i turystyki na przykładzie obszarów Natura 2000 nie mogło zabraknąć informacji o gatunkach obcych. Podejmowane próby ograniczania ekspansji gatunków obcych natrafiają zawsze na opór wynikający z lekceważenia problemu. W latach siedemdziesiątych, gdy tworzono podstawy parków krajobrazowych, z których wiele dziś jest uznanych za obszary Natura 2000, toczyła się gorąca debata o tym na ile zapis o zakazie uprawiania gatunków obcych na terenach tych parków jest przesadzony z punktu widzenia ochrony przyrody i krajobrazu. Zapewne i dzisiaj gdy padną propozycje wzmocnienia kontroli rozprzestrzeniania się gatunków obcych i inwazyjnych ten temat powróci, pokazując swą złożoność.

Gatunki obce trafiają do nas, jak już wspomniano, m.in.w związku z rozwiniętą turystyką, ważne więc by zarówno ci, którzy zarządzają tą sferą gospodarki, jak i sami turyści zdawali sobie sprawę z tego zagrożenia. Posiadanie egzotycznej rośliny, czy egzotycznego zwierzęcia najczęściej jest powodem do dumy, ale w niektórych przypadkach może być źródłem kłopotów. W 1999 r. w Instytucie Ochrony Przyrody PAN w Krakowie przygotowana została dla Ministerstwa Środowiska baza danych „Gatunki introdukowane w Polsce”. Początkowo obejmowała ona 233 gatunki obcych grzybów, roślin i zwierząt, na początku 2008 r. było już w tej bazie 791 obcych gatunków roślin, zwierząt i grzybów. Na podstawie tej bazy w 2008 r. przygotowano w IOP PAN „Księgę gatunków obcych inwazyjnych w faunie Polski”. W 2003 r., dzięki finansowemu wsparciu z Departamentu Stanu USA, część danych zawartych w tej bazie została przetłumaczona na język angielski i udostępniona w sieci Internet pod nazwą „Gatunki obce w Polsce”4.

Należy też, jakby na marginesie, zwrócić uwagę i na to, że zmiany klimatyczne będą zwiększały możliwości przetrwania i rozprzestrzenienia się niektórych gatunków inwazyjnych z racji łagodniejszych zim i cieplejszych okresów letnich. Stąd miedzy innymi projekt ALARM, realizowany w latach 2004-2009 w ramach 6 programu badawczego UE, szczególny nacisk kładł na ocenę zagrożeń wynikających ze zmian klimatu, zanieczyszczeń chemicznych, rozprzestrzeniania się gatunków inwazyjnych oraz spadku liczebności owadów zapylających5.

Dlaczego gatunki inwazyjne są groźne dla przyrody? Ponieważ:
  • konkurują z organizmami rodzimymi o pożywienie i siedliska,
  • zmieniają struktury ekosystemu,
  • tworzą hybrydy z gatunkami rodzimymi,
  • mogą spowodować lokalne wyginięcie gatunków rodzimych, na skutek krzyżowania się i powstawania hybryd;
  • mogą być przyczyną bezpośredniej toksyczności, stać się rezerwuarem pasożytów i nosicielami patogenów (elementów chorobotwórczych).

Dlaczego gatunki inwazyjne są szkodliwe dla gospodarki? Ponieważ:

  • mogą doprowadzić do zmniejszenia plonów w sektorze rolnym, leśnym i w gospodarce rybnej,
  • wpływają często na zmniejszenie dostępności wody i powodują degradację gleby.
  • mogą doprowadzić do zniszczenia infrastruktury poprzez rycie w ziemi lub poprzez swoje systemy korzeniowe (np. zarastanie i blokowanie rur służących do poboru wody).

A jaki może być wpływ gatunków inwazyjnych na zdrowie ludzi? Mogą one wywoływać:

  • alergie i podrażnienia skóry,
  • różne choroby w wyniku przenoszenia groźnych chorób.

Koszty

Najważniejsze koszty dla Europy to koszty eliminowania i kontrolowania gatunków inwazyjnych oraz koszty związane z powodowanymi przez nie szkodami. Według wstępnych szacunków z 2008 r. roczne koszty związane z gatunkami inwazyjnymi w Europie wynoszą od 9 600 do 12 700 mln EUR. Uważa się, że jest to kwota nie w pełni oddająca skalę wydatków jakie ponosimy obecnie w związku z rozprzestrzenianiem się gatunków inwazyjnych. Szereg krajów dopiero teraz zaczyna dokumentować i rejestrować skutki ich rozprzestrzeniania się i związane z tym koszty.

Co się proponuje Unia Europejska?

Unia Europejska w ślad za ocenami naukowców, administracji odpowiedzialnej za ochronę różnorodności biologicznej musi podjąć nowe działania. Istniejące prawo okazało się niewystarczające (prawodawstwo dotyczące zdrowia roślin i zwierząt, ograniczenia w handlu dziką fauna i florą, regulacje dotyczące wykorzystania gatunków obcych w akwakulturze, zalecenia ramowej dyrektywy wodnej, strategii morskiej, jak i przyjętej w ramach konwencji berneńskiej Europejskiej strategii dotyczącej inwazyjnych gatunków obcych). Proponuje się zatem trzy strategie postępowania:

1) zapobieganie (m.in. kontrole graniczne, inspekcje),
2) wczesne wykrywanie i eliminowanie (monitoring i ostrzeganie) oraz
3) kontrolowanie i długofalowe odizolowanie (w przypadku gatunków zadomowionych).

By podnieść skuteczność działań Komisja proponuje kilka opcji. Jedną z nich jest opracowanie nowych regulacji prawnych i procedur postępowania. Aspekty techniczne w zakresie ich wdrażania mogłyby być centralnie zarządzane przez ustanowioną w tym celu agencję.

W odpowiedzi na tę propozycję Europejski Komitet Ekonomiczno–Społeczny stwierdza: ”nowy europejski wiążący prawnie instrument oraz nowa europejska agencja zajmująca się wprowadzaniem w życie nowego prawodawstwa mogą w szeregu państw członkowskich natrafić na opór ze względów finansowych. Zdaniem tych państw tego rodzaju rozwiązania powinny być opłacane z budżetu UE, ponieważ nie byłoby rozsądne, by państwa członkowskie posiadające duże porty i porty lotnicze – czyli z definicji miejsca, przez które najwięcej gatunków inwazyjnych dociera do Europy – musiały ponosić odpowiedzialność finansową za politykę, która przyniesie korzyści całej UE. Politycy w państwach członkowskich mogą postrzegać dodatkowe prawodawstwo i uregulowania dotyczące nasilającej się inwazji biologicznej jako koszt i tym samym jako przeszkodę dla krajowego wzrostu gospodarczego, a podatnicy najprawdopodobniej będą sprzeciwiać się tym dodatkowym kosztom, ponieważ nie dostrzegają jeszcze zagrożeń, jakie stwarzają gatunki inwazyjne. Ta niechęć nie powinna jednak usprawiedliwiać niepodejmowania działań. Aby skutecznie zajmować się problemami związanymi z gatunkami inwazyjnymi, konieczne jest by społeczeństwo było poinformowane i zaangażowane. Obecnie jedynie 2% europejskich obywateli sądzi, że inwazje biologiczne są poważnym zagrożeniem dla różnorodności biologicznej. Działania informacyjne i edukacyjne powinny wzbudzać poczucie odpowiedzialności u europejskich obywateli, władz i przedsiębiorstw w odniesieniu do potencjalnych zagrożeń związanych z wprowadzaniem gatunków inwazyjnych poprzez wymianę handlową oraz z ich przemieszczaniem. Jeśli te działania informacyjne i edukacyjne nie będą koncentrować się tylko na zagrożeniu dla różnorodności biologicznej, ale będą podkreślać także inne zagrożenia – dla zdrowia publicznego, dlarolnictwa – niechęć społeczeństwa wobec nowego prawodawstwa i utworzenia nowej europejskiej agencji może zmaleć, zwłaszcza gdy stanie się jasne, że w długim okresie brak działania będzie o wiele kosztowniejszy niż podjęcie działań teraz. Im szybciej podjęte zostaną odpowiednie działania, tym niższe będą ogólne koszty.

Krzysztof Kamieniecki
Artykuł przygotowano na podstawie dokumentów Komisji Europejskiej
i Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

1 Sygnały 2009.EEA, Kluczowe problemy środowiskowe, z którymi musi zmierzyć się Europa.

2 Komunikat Komisji Do Rady, Parlamentu Europejskiego, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów. W kierunku Strategii UE w sprawie gatunków inwazyjnych COM(2008)789, wersja ostateczna, Bruksela, 3.12.2008.

3 Opinia Komitetu przyjęta podczas 454 sesji plenarnej w dniu 10/06/2009.

4 Baza danych została włączona do sytemu NOBANIS (European Network on Invasive Alien Species; www.nobanis.org), który został stworzony w celu wymiany informacji o gatunkach obcych w Europie środkowej i północnej. Dane zawarte w bazie były również źródłem informacji o inwazjach biologicznych w Polsce dla projektu DAISIE (Delivering Alien Invasive Species Inventories for Europe; www.europe-aliens.org), którego celem było stworzenie bazy danych o wszystkich gatunkach obcych w całej Europie. W 2009 r. struktura bazy danych została znacząco zmodyfikowana. Większość zmian jest zgodna z rekomendacjami globalnej sieci baz danych o gatunkach obcych GISIN (Global Invasive Species Information Network; www.gisinetwork.org). Więcej informacji o projekcie, definicjach i efektach ww. projektów znajduje się na stronie internetowej IOP PAN: http://www.iop.krakow.pl/ias/.

5 Z Polski w tym międzynarodowym projekcie brały udział cztery instytuty naukowe, m.in. Instytut Nauk o Środowisku UJ i IOP PAN. Strona projektu: http://www.alarmproject.net/alarm/

Komunikat KE o niezrealizowanych zamierzeniach dotyczących ochrony bioróżnorodności

Pod koniec 2008 r. Komisja Europejska przygotowała Komunikat pt. Śródokresowa ocena wykonania wspólnotowego planu działania na rzecz różnorodności biologicznej. Zawiera on ocenę tego, co się udało osiągnąć. Całościowy wydźwięk oceny nie jest zadawalający, bo takim być nie może.

Utworzenie sieci Natura 2000 jest jednym z najważniejszych elementów wspólnotowej polityki ochrony bioróżnorodności. Polityka ta została określona w 2006 roku w Komunikacie Komisji Europejskiej „Zatrzymanie procesu utraty różnorodności biologicznej do roku 2010 i w przyszłości. Utrzymanie usług ekosystemowych na rzecz dobrobytu człowieka”[1].

Pod koniec 2008 roku Komisja przygotowała kolejny Komunikat zatytułowany „Śródokresowa ocena wykonania wspólnotowego planu działania na rzecz różnorodności biologicznej”[2] Zawiera on ocenę tego, co się udało osiągnąć. Całościowy wydźwięk oceny nie jest zadawalający, bo takim być nie może. Komisja stwierdza, że osiągnięcie założonego celu, jakim było powstrzymanie procesów zanikania bioróżnorodności „jest bardzo mało prawdopodobne”.

Wyniki oceny wpływu dyrektywy siedliskowej wskazują, że nieodpowiedni stan zachowania dotyczy 50% gatunków i około 80%siedlisk ważnych z punktu widzenia ochrony przyrody europejskiej. Około 40%gatunków ptaków europejskich nie osiągnęło odpowiedniego stanu zachowania

Obraz ten, zapewne niepokojący, Komisja próbuje w swym Komunikacie poprawić przytaczając wyniki badań, które wskazują na pojawienie się tendencji pozytywnych. Jednakże o ile w Europie dadzą się odnotować oznaki pozytywne, to w skali świata stan zachowania bioróżnorodności przedstawia się dalej dość dramatycznie. Wyniki badania „The economics of ecosystems and biodiversity” (TEEB)[3] wskazują, że w przypadku niepodejmowania żadnych działań zaradczych obecne tempo utraty różnorodności biologicznej i funkcji ekosystemu utrzyma się, a nawet wzrośnie. Do roku 2050 nastąpi utrata dalszych 11% obszarów naturalnych, które istniały jeszcze w 2000 r. Sposób użytkowania niemal 40% gruntów rolnych może się zmienić z mało intensywnego, niewywierającego dużego wpływu na przyrodę, na intensywny. Szacuje się, że do 2030 r. ok. 60% raf koralowych może zniknąć z powodu działalności połowowej, zanieczyszczenia, chorób, inwazyjnych gatunków obcych i blaknięcia koralowców wywołanego zmianami klimatu. Taka utrata różnorodności biologicznej i ekosystemów stanowi zagrożenie dla naszej planety, gospodarki światowej i społeczności ludzkich. Przy założeniu, że nie zostaną podjęte żadne działania zaradcze, to szacuje się iż do 2050 r. roczna utrata światowego PKB w związku z zanikaniem funkcji ekosystemu sięgnie 6%.

Komisja próbuje podsumować w Komunikacie to, co się udało osiągnąć w Unii Europejskiej i wśród wymienianych działań na pierwszym miejscu wymienia się powstawanie sieci Natura 2000. Jej pełne wyznaczenie w odniesieniu do obszarów lądowych planowane jest na rok 2010. Jako cele wymagające dalszych działań wymienia się stworzenie sieci morskiej obszarów chronionych Natura 2000 i konieczne podniesienie efektywności zarządzania obszarami objętymi siecią.

Komunikat skierowany jest do Rady, Parlamentu Europejskiego, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno Społecznego i Komitetu Regionów. Należy oczekiwać, że wymienione Komitety i Parlament przygotują opinie i stanowiska w sprawie ochrony bioróżnorodności w krajach członkowskich Unii, jak i na całym świecie. Duże europejskie organizacje ekologiczne z pewnością będą przedstawiały Komisji swój krytyczny punkt widzenia i zapewne odniosą się krytycznie do oceny jaką przedstawiła Komisja stwierdzając, że osiągnięcie celów ochrony bioróżnorodności „jest bardzo mało prawdopodobne”. Warto zajrzeć do Komunikatu Komisji i do raportu TEEB i poznać informacje.